Proponowany kontekst
Inny świat · Gustaw Herling-Grudziński
Więźniowie próbują zachować autonomię przez pamięć, solidarność, religię lub odmowę pracy dla systemu. Przykład Kostylewa pokazuje zarówno wagę, jak i wysoką cenę sprzeciwu.
Oficjalna treść CKE Sprawdź źródło ↗
67
Rok 1984 · George Orwell
Jak zachować wolność w państwie totalitarnym? Omów zagadnienie na podstawie utworu Rok 1984 George’a Orwella. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Etap 1
Spróbuj sam, zanim zobaczysz opracowanie.
Zapisz krótkie hasła. Nie muszą brzmieć idealnie — chodzi o uchwycenie własnego kierunku odpowiedzi. Jeśli czegoś jeszcze nie wiesz, możesz zostawić pole puste.
Szkic zapisuje się automatycznie na tym urządzeniu.
Etap 2
Zrozum problem i postaw tezę.
Należy rozważyć wolność zewnętrzną i wewnętrzną oraz przeanalizować próby obrony prawdy, pamięci, języka, prywatności i relacji przed totalną kontrolą.
Przykładowa teza
Porównaj ją ze swoim stanowiskiem.
W państwie totalitarnym człowiek może czasowo bronić wolności wewnętrznej przez pamięć, prawdę i autentyczną więź, lecz samotny opór jest skrajnie kruchy wobec systemu kontrolującego ciało oraz psychikę.
To jedna z możliwych, dobrze sformułowanych tez — nie wzór do mechanicznego zapamiętania.
Etap 3
Zbuduj argument, nie streszczenie.
1
Twierdzenie
Winston próbuje tworzyć prywatne przestrzenie wolności, ale Partia stopniowo rozpoznaje i niszczy każdą z nich.
2
Materiał z lektury
- Potajemne pisanie pamiętnika pozwala mu zapisać własne myśli i sprzeciwić się oficjalnej wersji rzeczywistości.
- Winston przechowuje fragmenty wspomnień i poszukuje dowodów, że Partia fałszuje przeszłość.
- Relacja z Julią łączy uczucie, cielesność i prywatność wbrew systemowi.
- O’Brien okazuje się funkcjonariuszem, a tortury w Ministerstwie Miłości i pokój 101 prowadzą Winstona do zdrady Julii oraz wewnętrznego podporządkowania.
3
Co to udowadnia?
Powieść pokazuje wartość oporu, ale nie daje fałszywej gwarancji zwycięstwa jednostki. Totalitaryzm chce nie tylko wymusić zachowanie, lecz także zmienić przekonania i uczucia człowieka.
Test argumentu:
Jeśli usuniesz ostatnie wyjaśnienie i zostanie tylko ciąg wydarzeń,
prawdopodobnie streszczasz zamiast argumentować.
Etap 4
Dobierz kontekst, który naprawdę pracuje.
Nie wystarczy wymienić tytułu. Powiedz, co porównanie wnosi do Twojego wniosku.
Proponowany kontekst
Dziady, część III · Adam Mickiewicz
Uwięzieni filomaci zachowują moralną wolność dzięki wspólnocie, pamięci i gotowości do ofiary. Carskie represje kontrolują ich ciała, ale nie uzyskują pełnej władzy nad przekonaniami.
Zdanie łączące: „Ten kontekst pokazuje podobny / odmienny mechanizm, ponieważ… Dzięki porównaniu widać, że…”
Etap 5
Rozpoznaj pułapkę i popraw odpowiedź.
Najczęstszy błąd
Twierdzenie, że Winston zachowuje wolność do końca albo że jego opór nie ma żadnego znaczenia, ponieważ przegrywa. Trzeba omówić zarówno wartość, jak i kruchość jego działań.
Winston był wolny, gdy pisał pamiętnik i spotykał się z Julią, ale Partia go złapała.
Pamiętnik, pamięć i miłość tworzą chwilową autonomię Winstona, jednak pokój 101 dowodzi, że Partia uznaje wolność za zniszczoną dopiero wtedy, gdy człowiek zdradzi własne uczucia.
Etap 6
Powiedz odpowiedź na głos.
Skorzystaj z siedmiopunktowego planu, ale mów pełnymi zdaniami i własnymi słowami.
Wstęp punkty 1–2
Część zasadnicza punkty 3–6
Zakończenie punkt 7
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
Stoper wypowiedzi
Mów pełnymi zdaniami. Nie czytaj szkicu.
05:00
Trening jednego pytania jawnego: 5 minut. Na egzaminie do 10 minut obejmuje oba monologi łącznie, a rozmowa z komisją trwa do 5 minut.
Etap 7
Sprawdź odpowiedź według kryteriów CKE.
Pytania, które może zadać komisja
Przygotuj krótkie dopowiedzenia.
- Kiedy według Partii człowiek zostaje naprawdę pokonany?
- Czy Julia i Winston tak samo rozumieją wolność?
- Dlaczego prywatna pamięć zagraża totalitaryzmowi?
Trening własnej refleksji: Sformułuj własny wniosek dotyczący tego zagadnienia i uzasadnij go, krótko odwołując się do lektury.
Gotowe? Zapisz wynik ćwiczenia.
Możesz oznaczyć pytanie jako przećwiczone albo zostawić je do powtórki.
Maturalne Słuchowisko
Potrzebujesz pełnego omówienia?
Posłuchaj odpowiedzi w Maturalnym Słuchowisku.
Dalsze przygotowania
Pytania jawne to tylko jedna część matury.
W kompletnym kursie przygotujesz się do całej matury pisemnej — od epok i lektur po notatkę syntetyzującą i wypracowanie.