Proponowany kontekst
Rok 1984 · George Orwell
Partia chce nie tylko kontrolować ciało Winstona, ale też zmienić jego pamięć, język, uczucia i rozumienie prawdy. Powieść ukazuje próbę zniszczenia wolności wewnętrznej.
Oficjalna treść CKE Sprawdź źródło ↗
28
Dziady, część III · Adam Mickiewicz
Czym dla człowieka może być wolność? Omów zagadnienie na podstawie Dziadów części III Adama Mickiewicza. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Etap 1
Spróbuj sam, zanim zobaczysz opracowanie.
Zapisz krótkie hasła. Nie muszą brzmieć idealnie — chodzi o uchwycenie własnego kierunku odpowiedzi. Jeśli czegoś jeszcze nie wiesz, możesz zostawić pole puste.
Szkic zapisuje się automatycznie na tym urządzeniu.
Etap 2
Zrozum problem i postaw tezę.
Trzeba rozważyć wolność polityczną, fizyczną, wewnętrzną i moralną, a następnie pokazać, że ich zakresy nie zawsze się pokrywają.
Przykładowa teza
Porównaj ją ze swoim stanowiskiem.
Wolność może być dla człowieka zarówno prawem do życia w niepodległej wspólnocie, jak i wewnętrzną zdolnością dochowania wierności wartościom mimo fizycznego zniewolenia.
To jedna z możliwych, dobrze sformułowanych tez — nie wzór do mechanicznego zapamiętania.
Etap 3
Zbuduj argument, nie streszczenie.
1
Twierdzenie
Uwięzieni filomaci tracą swobodę, lecz dzięki solidarności i wierności narodowej zachowują wolność moralną, której zaborca nie potrafi całkowicie odebrać.
2
Materiał z lektury
- Więźniowie są izolowani, przesłuchiwani i skazywani bez sprawiedliwego procesu.
- Mimo zagrożenia spotykają się, opowiadają o losie przyjaciół i podtrzymują wspólnotę.
- Tomasz jest gotów wziąć odpowiedzialność na siebie, aby ocalić młodszych.
- Konrad pragnie wolności całego narodu, ale jego żądanie władzy nad duszami ujawnia niebezpieczeństwo wyzwalania ludzi bez poszanowania ich podmiotowości.
3
Co to udowadnia?
Dramat pokazuje paradoks: można być fizycznie uwięzionym, a pozostać wiernym sobie, oraz można formalnie działać swobodnie, lecz podlegać strachowi, karierze albo pysze. Wolność wymaga więc odpowiedzialności.
Test argumentu:
Jeśli usuniesz ostatnie wyjaśnienie i zostanie tylko ciąg wydarzeń,
prawdopodobnie streszczasz zamiast argumentować.
Etap 4
Dobierz kontekst, który naprawdę pracuje.
Nie wystarczy wymienić tytułu. Powiedz, co porównanie wnosi do Twojego wniosku.
Proponowany kontekst
Inny świat · Gustaw Herling-Grudziński
Łagier odbiera więźniom swobodę i wymusza zachowania podporządkowane biologicznemu przetrwaniu. Przykład Kostylewa, który okalecza rękę, aby nie pracować dla systemu, pokazuje dramatyczną obronę moralnej autonomii i jej wysoką cenę.
Zdanie łączące: „Ten kontekst pokazuje podobny / odmienny mechanizm, ponieważ… Dzięki porównaniu widać, że…”
Etap 5
Rozpoznaj pułapkę i popraw odpowiedź.
Najczęstszy błąd
Sprowadzenie wolności wyłącznie do odzyskania niepodległości i pominięcie wolności wewnętrznej, moralnej oraz odpowiedzialności za sposób korzystania z niej.
Wolność to dla bohaterów brak Rosjan i możliwość wyjścia z więzienia.
Choć carat kontroluje ciała i losy więźniów, nie zdobywa pełnej władzy nad ich przekonaniami; solidarność pozwala im zachować wewnętrzną niezależność i godność.
Etap 6
Powiedz odpowiedź na głos.
Skorzystaj z siedmiopunktowego planu, ale mów pełnymi zdaniami i własnymi słowami.
Wstęp punkty 1–2
Część zasadnicza punkty 3–6
Zakończenie punkt 7
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
Stoper wypowiedzi
Mów pełnymi zdaniami. Nie czytaj szkicu.
05:00
Trening jednego pytania jawnego: 5 minut. Na egzaminie do 10 minut obejmuje oba monologi łącznie, a rozmowa z komisją trwa do 5 minut.
Etap 7
Sprawdź odpowiedź według kryteriów CKE.
Pytania, które może zadać komisja
Przygotuj krótkie dopowiedzenia.
- Czy człowiek uwięziony może pozostać wolny?
- Dlaczego pragnienie Konrada zawiera zagrożenie dla cudzej wolności?
- Co najskuteczniej niszczy wolność wewnętrzną?
Trening własnej refleksji: Sformułuj własny wniosek dotyczący tego zagadnienia i uzasadnij go, krótko odwołując się do lektury.
Gotowe? Zapisz wynik ćwiczenia.
Możesz oznaczyć pytanie jako przećwiczone albo zostawić je do powtórki.
Maturalne Słuchowisko
Potrzebujesz pełnego omówienia?
Posłuchaj odpowiedzi w Maturalnym Słuchowisku.
Dalsze przygotowania
Pytania jawne to tylko jedna część matury.
W kompletnym kursie przygotujesz się do całej matury pisemnej — od epok i lektur po notatkę syntetyzującą i wypracowanie.