Proponowany kontekst
Medaliony · Zofia Nałkowska
Nałkowska buduje teksty z relacji świadków i ocalałych, zachowując oszczędny, dokumentarny ton. Fragmentaryczne historie ukazują skalę zbrodni poprzez jednostkowe doświadczenie.
Oficjalna treść CKE Sprawdź źródło ↗
60
Zdążyć przed Panem Bogiem · Hanna Krall
Zagłada z perspektywy świadka i uczestnika wydarzeń w getcie. Omów zagadnienie na podstawie Zdążyć przed Panem Bogiem Hanny Krall. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Etap 1
Spróbuj sam, zanim zobaczysz opracowanie.
Zapisz krótkie hasła. Nie muszą brzmieć idealnie — chodzi o uchwycenie własnego kierunku odpowiedzi. Jeśli czegoś jeszcze nie wiesz, możesz zostawić pole puste.
Szkic zapisuje się automatycznie na tym urządzeniu.
Etap 2
Zrozum problem i postaw tezę.
Należy omówić specyfikę świadectwa Marka Edelmana: jednostkową perspektywę, pamięć konkretnych osób, nieciągłość relacji oraz świadome odrzucenie późniejszego patosu.
Przykładowa teza
Porównaj ją ze swoim stanowiskiem.
Perspektywa świadka i uczestnika przybliża Zagładę poprzez konkretne doświadczenia oraz decyzje, ale pozostaje świadectwem jednostkowym, które nie rości sobie prawa do pełnego, bezosobowego obrazu historii.
To jedna z możliwych, dobrze sformułowanych tez — nie wzór do mechanicznego zapamiętania.
Etap 3
Zbuduj argument, nie streszczenie.
1
Twierdzenie
Relacja Edelmana pokazuje Zagładę od wewnątrz, przez zapamiętane sytuacje i ludzi, a nie przez samą chronologię wielkich wydarzeń.
2
Materiał z lektury
- Edelman uczestniczy w życiu getta, akcji ratowania ludzi z transportów oraz w powstaniu jako jeden z przywódców Żydowskiej Organizacji Bojowej.
- Opowiada o Umschlagplatzu, selekcjach, głodzie i śmierci konkretnych osób.
- Koryguje heroizujące wyobrażenia, przypominając strach, przypadek, fizyczność i brak dobrych wyborów.
- Rozmowa z Hanną Krall zestawia jego pamięć z pytaniami osoby, która nie przeżyła tych wydarzeń bezpośrednio.
3
Co to udowadnia?
Świadek nadaje historii twarze i głosy, ale pamięta selektywnie oraz mówi z perspektywy ocalałego. Dialogowa forma reportażu nie ukrywa tej granicy, tylko czyni ją częścią opowieści.
Test argumentu:
Jeśli usuniesz ostatnie wyjaśnienie i zostanie tylko ciąg wydarzeń,
prawdopodobnie streszczasz zamiast argumentować.
Etap 4
Dobierz kontekst, który naprawdę pracuje.
Nie wystarczy wymienić tytułu. Powiedz, co porównanie wnosi do Twojego wniosku.
Proponowany kontekst
Proszę państwa do gazu · Tadeusz Borowski
Narracja uczestnicząca wprowadza czytelnika w codzienny mechanizm obozu i moralne przystosowanie więźnia. Literacka kreacja narratora Tadka wymaga jednak odróżnienia od reportażowego świadectwa Edelmana.
Zdanie łączące: „Ten kontekst pokazuje podobny / odmienny mechanizm, ponieważ… Dzięki porównaniu widać, że…”
Etap 5
Rozpoznaj pułapkę i popraw odpowiedź.
Najczęstszy błąd
Traktowanie reportażu jak całkowicie obiektywnego zapisu wszystkich wydarzeń albo pominięcie różnicy między świadkiem, uczestnikiem i autorką prowadzącą rozmowę.
Edelman opowiada prawdę o getcie, ponieważ był tam i wszystko widział.
Edelman nadaje wydarzeniom wiarygodność uczestnika, lecz mówi z własnego miejsca i pamięta wybrane osoby; Krall zachowuje dialog, by pokazać zarówno siłę, jak i granice świadectwa.
Etap 6
Powiedz odpowiedź na głos.
Skorzystaj z siedmiopunktowego planu, ale mów pełnymi zdaniami i własnymi słowami.
Wstęp punkty 1–2
Część zasadnicza punkty 3–6
Zakończenie punkt 7
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
Stoper wypowiedzi
Mów pełnymi zdaniami. Nie czytaj szkicu.
05:00
Trening jednego pytania jawnego: 5 minut. Na egzaminie do 10 minut obejmuje oba monologi łącznie, a rozmowa z komisją trwa do 5 minut.
Etap 7
Sprawdź odpowiedź według kryteriów CKE.
Pytania, które może zadać komisja
Przygotuj krótkie dopowiedzenia.
- Dlaczego Edelman sprzeciwia się heroizowaniu powstania?
- Jak forma rozmowy wpływa na wiarygodność reportażu?
- Czy jednostkowe świadectwo może reprezentować los całej zbiorowości?
Trening własnej refleksji: Sformułuj własny wniosek dotyczący tego zagadnienia i uzasadnij go, krótko odwołując się do lektury.
Gotowe? Zapisz wynik ćwiczenia.
Możesz oznaczyć pytanie jako przećwiczone albo zostawić je do powtórki.
Maturalne Słuchowisko
Potrzebujesz pełnego omówienia?
Posłuchaj odpowiedzi w Maturalnym Słuchowisku.
Dalsze przygotowania
Pytania jawne to tylko jedna część matury.
W kompletnym kursie przygotujesz się do całej matury pisemnej — od epok i lektur po notatkę syntetyzującą i wypracowanie.