Proponowany kontekst
Inny świat · Gustaw Herling-Grudziński
Kostylew odmawia pracy dla systemu i okalecza własną rękę. Jego dramatyczny sprzeciw pokazuje, że obrona moralnej autonomii może ocalić poczucie godności, choć nie gwarantuje przetrwania.
Oficjalna treść CKE Sprawdź źródło ↗
59
Zdążyć przed Panem Bogiem · Hanna Krall
Czy możliwe jest zachowanie godności w skrajnych sytuacjach? Omów zagadnienie na podstawie Zdążyć przed Panem Bogiem Hanny Krall. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Etap 1
Spróbuj sam, zanim zobaczysz opracowanie.
Zapisz krótkie hasła. Nie muszą brzmieć idealnie — chodzi o uchwycenie własnego kierunku odpowiedzi. Jeśli czegoś jeszcze nie wiesz, możesz zostawić pole puste.
Szkic zapisuje się automatycznie na tym urządzeniu.
Etap 2
Zrozum problem i postaw tezę.
Trzeba zdefiniować godność w warunkach, w których człowiek traci kontrolę nad życiem, i pokazać ją w świadomym wyborze, solidarności oraz odmowie przyjęcia roli narzuconej przez oprawcę.
Przykładowa teza
Porównaj ją ze swoim stanowiskiem.
W sytuacji skrajnego zniewolenia człowiek nie zawsze może ocalić życie, ale może próbować zachować godność przez wybór postawy, troskę o innych i obronę własnego rozumienia człowieczeństwa.
To jedna z możliwych, dobrze sformułowanych tez — nie wzór do mechanicznego zapamiętania.
Etap 3
Zbuduj argument, nie streszczenie.
1
Twierdzenie
Powstańcy getta warszawskiego bronią godności, ponieważ odmawiają biernego poddania się zaplanowanej przez Niemców śmierci.
2
Materiał z lektury
- Marek Edelman opisuje codzienność likwidowanego getta bez heroizującego patosu.
- Wiedza o Treblince sprawia, że opór nie jest walką z realną nadzieją militarnego zwycięstwa.
- Podjęcie powstania daje bojownikom możliwość wyboru sposobu i momentu śmierci zamiast bezwolnego wejścia do wagonu.
- Solidarność, ratowanie jednostek i pozostawanie z towarzyszami podtrzymują podmiotowość w świecie zorganizowanej Zagłady.
3
Co to udowadnia?
Godność nie oznacza efektownego gestu ani braku strachu. Wyraża się w odzyskaniu choćby minimalnego wpływu na własny los i w traktowaniu drugiego człowieka jako osoby mimo systemu, który redukuje go do liczby.
Test argumentu:
Jeśli usuniesz ostatnie wyjaśnienie i zostanie tylko ciąg wydarzeń,
prawdopodobnie streszczasz zamiast argumentować.
Etap 4
Dobierz kontekst, który naprawdę pracuje.
Nie wystarczy wymienić tytułu. Powiedz, co porównanie wnosi do Twojego wniosku.
Proponowany kontekst
Antygona · Sofokles
Antygona świadomie wybiera pogrzebanie brata mimo zakazu i groźby śmierci. Godność łączy z wiernością prawu, którego państwowy rozkaz nie może unieważnić.
Zdanie łączące: „Ten kontekst pokazuje podobny / odmienny mechanizm, ponieważ… Dzięki porównaniu widać, że…”
Etap 5
Rozpoznaj pułapkę i popraw odpowiedź.
Najczęstszy błąd
Uznanie, że godna jest tylko śmierć z bronią w ręku. Reportaż pokazuje wiele niepatetycznych form godności, a Edelman nie ocenia ludzi prowadzonych do transportów jako gorszych.
Powstańcy zachowali godność, bo walczyli i zginęli jak bohaterowie.
Powstanie nie daje szansy na zwycięstwo, lecz odbiera oprawcy pełną kontrolę nad sposobem umierania; godność polega tu na podmiotowym wyborze, nie na tworzeniu heroicznej legendy.
Etap 6
Powiedz odpowiedź na głos.
Skorzystaj z siedmiopunktowego planu, ale mów pełnymi zdaniami i własnymi słowami.
Wstęp punkty 1–2
Część zasadnicza punkty 3–6
Zakończenie punkt 7
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
Stoper wypowiedzi
Mów pełnymi zdaniami. Nie czytaj szkicu.
05:00
Trening jednego pytania jawnego: 5 minut. Na egzaminie do 10 minut obejmuje oba monologi łącznie, a rozmowa z komisją trwa do 5 minut.
Etap 7
Sprawdź odpowiedź według kryteriów CKE.
Pytania, które może zadać komisja
Przygotuj krótkie dopowiedzenia.
- Co oznacza dla Edelmana wybór sposobu umierania?
- Dlaczego reportaż unika patosu?
- Czy człowiek, który nie podejmuje walki zbrojnej, traci godność?
Trening własnej refleksji: Sformułuj własny wniosek dotyczący tego zagadnienia i uzasadnij go, krótko odwołując się do lektury.
Gotowe? Zapisz wynik ćwiczenia.
Możesz oznaczyć pytanie jako przećwiczone albo zostawić je do powtórki.
Maturalne Słuchowisko
Potrzebujesz pełnego omówienia?
Posłuchaj odpowiedzi w Maturalnym Słuchowisku.
Dalsze przygotowania
Pytania jawne to tylko jedna część matury.
W kompletnym kursie przygotujesz się do całej matury pisemnej — od epok i lektur po notatkę syntetyzującą i wypracowanie.