Proponowany kontekst
Dziady, część II · Adam Mickiewicz
Duchy przedstawiają zasady, według których po śmierci człowiek doświadcza skutków własnych czynów. Kara ma wymiar moralny i służy również pouczeniu żywych.
Oficjalna treść CKE Sprawdź źródło ↗
20
wybrane ballady – Lilije i Świtezianka · Adam Mickiewicz
Na czym polega ludowa sprawiedliwość? Omów zagadnienie na podstawie znanych Ci ballad Adama Mickiewicza. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Etap 1
Spróbuj sam, zanim zobaczysz opracowanie.
Zapisz krótkie hasła. Nie muszą brzmieć idealnie — chodzi o uchwycenie własnego kierunku odpowiedzi. Jeśli czegoś jeszcze nie wiesz, możesz zostawić pole puste.
Szkic zapisuje się automatycznie na tym urządzeniu.
Etap 2
Zrozum problem i postaw tezę.
Należy porównać co najmniej dwie znane ballady i odtworzyć ludowy porządek moralny: każda wina zostaje ujawniona i ukarana, a sprawiedliwość może być wymierzana przez naturę oraz siły nadprzyrodzone.
Przykładowa teza
Porównaj ją ze swoim stanowiskiem.
Ludowa sprawiedliwość opiera się na przekonaniu o nieuchronnym związku winy i kary; gdy zawodzą ludzie, moralny porządek przywracają natura oraz siły nadprzyrodzone.
To jedna z możliwych, dobrze sformułowanych tez — nie wzór do mechanicznego zapamiętania.
Etap 3
Zbuduj argument, nie streszczenie.
1
Twierdzenie
W Lilijach i Świteziance złamanie podstawowej normy moralnej prowadzi do kary wymierzonej przez siły nadprzyrodzone, choć wina bohaterów jest inna.
2
Materiał z lektury
- W Lilijach Pani zabija wracającego z wojny męża, ukrywa ciało i sadzi lilie na jego grobie.
- Duch zamordowanego pojawia się podczas ślubu, a zapadająca się cerkiew potwierdza, że zbrodni nie da się ukryć przed ponadludzkim sądem.
- W Świteziance strzelec przysięga dziewczynie wierność, lecz ulega pokusie tajemniczej piękności i łamie słowo.
- Dziewczyna ujawnia, że jest Świtezianką; niewierny strzelec zostaje wciągnięty w głąb jeziora i skazany na cierpienie jako duch pod modrzewiem.
3
Co to udowadnia?
W obu balladach ludzki sąd jest nieobecny, a winę ujawniają natura i fantastyka. Lilije dotyczą zbrodni oraz jej ukrywania, natomiast Świtezianka złamania przysięgi i zdrady; oba przykłady potwierdzają nieuchronność ludowej sprawiedliwości.
Test argumentu:
Jeśli usuniesz ostatnie wyjaśnienie i zostanie tylko ciąg wydarzeń,
prawdopodobnie streszczasz zamiast argumentować.
Etap 4
Dobierz kontekst, który naprawdę pracuje.
Nie wystarczy wymienić tytułu. Powiedz, co porównanie wnosi do Twojego wniosku.
Proponowany kontekst
Balladyna · Juliusz Słowacki
Kolejne zbrodnie długo pozostają bez ludzkiej kary, ale w finale Balladyna wydaje wyroki odpowiadające własnym czynom i ginie rażona piorunem, co przywraca porządek.
Zdanie łączące: „Ten kontekst pokazuje podobny / odmienny mechanizm, ponieważ… Dzięki porównaniu widać, że…”
Etap 5
Rozpoznaj pułapkę i popraw odpowiedź.
Najczęstszy błąd
Omówienie tylko jednej ballady albo samo stwierdzenie, że zło zostaje ukarane, bez porównania win, kar i roli fantastyki w co najmniej dwóch utworach.
W Lilijach i Świteziance bohaterowie robią coś złego, a potem zostają ukarani.
W Lilijach zbrodnię ujawnia duch zamordowanego, a w Świteziance zdradę karze wodna nimfa; różne winy prowadzą do ponadludzkiej kary, co potwierdza nieuchronność ludowego porządku moralnego.
Etap 6
Powiedz odpowiedź na głos.
Skorzystaj z siedmiopunktowego planu, ale mów pełnymi zdaniami i własnymi słowami.
Wstęp punkty 1–2
Część zasadnicza punkty 3–6
Zakończenie punkt 7
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
Stoper wypowiedzi
Mów pełnymi zdaniami. Nie czytaj szkicu.
05:00
Trening jednego pytania jawnego: 5 minut. Na egzaminie do 10 minut obejmuje oba monologi łącznie, a rozmowa z komisją trwa do 5 minut.
Etap 7
Sprawdź odpowiedź według kryteriów CKE.
Pytania, które może zadać komisja
Przygotuj krótkie dopowiedzenia.
- Dlaczego w Lilijach i Świteziance ludzki wymiar sprawiedliwości zostaje zastąpiony ponadludzkim?
- Jaką funkcję pełnią elementy fantastyczne?
- Czym różnią się wina i kara bohaterów Lilij oraz Świtezianki?
Trening własnej refleksji: Sformułuj własny wniosek dotyczący tego zagadnienia i uzasadnij go, krótko odwołując się do lektury.
Gotowe? Zapisz wynik ćwiczenia.
Możesz oznaczyć pytanie jako przećwiczone albo zostawić je do powtórki.
Maturalne Słuchowisko
Potrzebujesz pełnego omówienia?
Posłuchaj odpowiedzi w Maturalnym Słuchowisku.
Dalsze przygotowania
Pytania jawne to tylko jedna część matury.
W kompletnym kursie przygotujesz się do całej matury pisemnej — od epok i lektur po notatkę syntetyzującą i wypracowanie.