Proponowany kontekst
Dziady, część II · Adam Mickiewicz
Obrzęd pozwala żywym kontaktować się z duchami, a ich losy przekazują prawdy moralne. Ludowa wiara tworzy spójny porządek poznawczy odmienny od naukowego.
Oficjalna treść CKE Sprawdź źródło ↗
19
Romantyczność · Adam Mickiewicz
Świat ducha a świat rozumu. Omów zagadnienie na podstawie Romantyczności Adama Mickiewicza. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Etap 1
Spróbuj sam, zanim zobaczysz opracowanie.
Zapisz krótkie hasła. Nie muszą brzmieć idealnie — chodzi o uchwycenie własnego kierunku odpowiedzi. Jeśli czegoś jeszcze nie wiesz, możesz zostawić pole puste.
Szkic zapisuje się automatycznie na tym urządzeniu.
Etap 2
Zrozum problem i postaw tezę.
Trzeba omówić spór dwóch sposobów poznania: racjonalnego, opartego na obserwacji, oraz intuicyjno-duchowego, związanego z uczuciem, wiarą i doświadczeniem wspólnoty.
Przykładowa teza
Porównaj ją ze swoim stanowiskiem.
Romantyczność uznaje, że rozum nie wyczerpuje ludzkiego poznania, ponieważ uczucie, wiara i intuicja pozwalają dotrzeć do doświadczeń niedostępnych chłodnej obserwacji.
To jedna z możliwych, dobrze sformułowanych tez — nie wzór do mechanicznego zapamiętania.
Etap 3
Zbuduj argument, nie streszczenie.
1
Twierdzenie
Spór narratora ze Starcem o widzenie Karusi staje się programowym konfliktem romantycznego i oświeceniowego sposobu poznania.
2
Materiał z lektury
- Karusia rozmawia ze zmarłym Jasieńkiem i doświadcza jego obecności jako realnej.
- Lud współczuje dziewczynie i wierzy, że kontakt ze światem zmarłych jest możliwy.
- Starzec odrzuca widzenie, ponieważ nie może go potwierdzić za pomocą zmysłów i rozumu.
- Narrator staje po stronie uczucia i żywej prawdy wspólnoty.
3
Co to udowadnia?
Ballada nie dowodzi naukowo istnienia ducha, lecz pokazuje ograniczenie racjonalizmu wobec miłości, żałoby i przeżyć wewnętrznych. Serce staje się narzędziem rozumienia człowieka.
Test argumentu:
Jeśli usuniesz ostatnie wyjaśnienie i zostanie tylko ciąg wydarzeń,
prawdopodobnie streszczasz zamiast argumentować.
Etap 4
Dobierz kontekst, który naprawdę pracuje.
Nie wystarczy wymienić tytułu. Powiedz, co porównanie wnosi do Twojego wniosku.
Proponowany kontekst
Lalka · Bolesław Prus
Wokulski łączy racjonalną działalność przedsiębiorcy i naukowca z romantycznym, irracjonalnym uczuciem do Izabeli. Konflikt rozumu i emocji zostaje przeniesiony do psychiki jednej postaci.
Zdanie łączące: „Ten kontekst pokazuje podobny / odmienny mechanizm, ponieważ… Dzięki porównaniu widać, że…”
Etap 5
Rozpoznaj pułapkę i popraw odpowiedź.
Najczęstszy błąd
Stwierdzenie, że Mickiewicz odrzuca rozum w każdej sytuacji. Utwór krytykuje jego absolutyzowanie i niewrażliwość na doświadczenie wewnętrzne.
Karusia widziała ducha, a Starzec jej nie wierzył, bo romantycy nie lubili nauki.
Starzec uznaje za prawdziwe tylko to, co dostępne zmysłom, natomiast narrator broni uczucia i wiary jako sposobów poznania ludzkiego doświadczenia, którego nie można sprowadzić do pomiaru.
Etap 6
Powiedz odpowiedź na głos.
Skorzystaj z siedmiopunktowego planu, ale mów pełnymi zdaniami i własnymi słowami.
Wstęp punkty 1–2
Część zasadnicza punkty 3–6
Zakończenie punkt 7
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
Stoper wypowiedzi
Mów pełnymi zdaniami. Nie czytaj szkicu.
05:00
Trening jednego pytania jawnego: 5 minut. Na egzaminie do 10 minut obejmuje oba monologi łącznie, a rozmowa z komisją trwa do 5 minut.
Etap 7
Sprawdź odpowiedź według kryteriów CKE.
Pytania, które może zadać komisja
Przygotuj krótkie dopowiedzenia.
- Czy narrator udowadnia, że duch Jasieńka istnieje?
- Jaką rolę w balladzie odgrywa lud?
- Czy rozum i uczucie muszą się wzajemnie wykluczać?
Trening własnej refleksji: Sformułuj własny wniosek dotyczący tego zagadnienia i uzasadnij go, krótko odwołując się do lektury.
Gotowe? Zapisz wynik ćwiczenia.
Możesz oznaczyć pytanie jako przećwiczone albo zostawić je do powtórki.
Maturalne Słuchowisko
Potrzebujesz pełnego omówienia?
Posłuchaj odpowiedzi w Maturalnym Słuchowisku.
Dalsze przygotowania
Pytania jawne to tylko jedna część matury.
W kompletnym kursie przygotujesz się do całej matury pisemnej — od epok i lektur po notatkę syntetyzującą i wypracowanie.