Proponowany kontekst
Podróże z Herodotem · Ryszard Kapuściński
Kapuściński podczas pierwszego wyjazdu do Indii doświadcza bariery językowej i własnej niewiedzy. Obcość staje się impulsem do uważnej obserwacji, nauki i rezygnacji z łatwych ocen.
Oficjalna treść CKE Sprawdź źródło ↗
75
Profesor Andrews w Warszawie · Olga Tokarczuk
Stan wojenny z perspektywy obcokrajowca. Omów zagadnienie na podstawie utworu Profesor Andrews w Warszawie Olgi Tokarczuk. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Etap 1
Spróbuj sam, zanim zobaczysz opracowanie.
Zapisz krótkie hasła. Nie muszą brzmieć idealnie — chodzi o uchwycenie własnego kierunku odpowiedzi. Jeśli czegoś jeszcze nie wiesz, możesz zostawić pole puste.
Szkic zapisuje się automatycznie na tym urządzeniu.
Etap 2
Zrozum problem i postaw tezę.
Trzeba pokazać efekt obcej perspektywy: bohater nie zna języka i kodów kulturowych, dlatego zwyczajne dla mieszkańców symptomy stanu wojennego odzyskują absurdalność oraz grozę.
Przykładowa teza
Porównaj ją ze swoim stanowiskiem.
Perspektywa obcokrajowca pokazuje stan wojenny na nowo jako rzeczywistość obcą i niepokojącą: brak wiedzy i języka zwiększa zagubienie bohatera, a czytelnik wyraźniej dostrzega nienormalność zjawisk, do których mieszkańcy zdążyli się przystosować.
To jedna z możliwych, dobrze sformułowanych tez — nie wzór do mechanicznego zapamiętania.
Etap 3
Zbuduj argument, nie streszczenie.
1
Twierdzenie
Brytyjski profesor psychologii zostaje sam w Warszawie w chwili wprowadzenia stanu wojennego i próbuje zrozumieć sytuację wyłącznie przez obserwację.
2
Materiał z lektury
- Andrews przyjeżdża z wykładem i zależy od polskiej opiekunki oraz tłumaczki, z którą nagle traci kontakt.
- Nie działają telefony, w telewizji pojawia się umundurowany mężczyzna, a na ulicach widać wojsko i pojazdy opancerzone.
- Bariera językowa utrudnia mu zdobycie informacji, zrobienie zakupów i dotarcie do bezpiecznego miejsca.
- Obserwuje kolejki, puste lub zamknięte sklepy oraz zachowania mieszkańców, których praktycznej logiki początkowo nie rozumie.
3
Co to udowadnia?
Wykształcenie i zawodowa pewność siebie Andrewsa nie wystarczają w rzeczywistości, której reguł nie zna. Jego dezorientacja zamienia znane elementy historii w doświadczenie niepewności, chłodu i izolacji.
Test argumentu:
Jeśli usuniesz ostatnie wyjaśnienie i zostanie tylko ciąg wydarzeń,
prawdopodobnie streszczasz zamiast argumentować.
Etap 4
Dobierz kontekst, który naprawdę pracuje.
Nie wystarczy wymienić tytułu. Powiedz, co porównanie wnosi do Twojego wniosku.
Proponowany kontekst
Rok 1984 · George Orwell
Powieść ukazuje system, w którym militaryzacja codzienności, kontrola informacji i strach stają się normą. Perspektywa Winstona odsłania mechanizmy, które Andrews widzi jedynie we fragmentach.
Zdanie łączące: „Ten kontekst pokazuje podobny / odmienny mechanizm, ponieważ… Dzięki porównaniu widać, że…”
Etap 5
Rozpoznaj pułapkę i popraw odpowiedź.
Najczęstszy błąd
Przedstawienie Andrewsa jako znawcy polskiej polityki albo umieszczenie całej akcji przed stanem wojennym. Bohater zostaje zaskoczony jego wprowadzeniem i nie rozumie komunikatów.
Profesor przyjechał do Polski podczas stanu wojennego, zobaczył czołgi i przestraszył się.
Brak języka oraz kontaktu z opiekunką sprawia, że Andrews odczytuje telewizję, wojsko i kolejki jak fragmenty niezrozumiałej układanki; jego perspektywa przywraca tym zjawiskom grozę i absurd.
Etap 6
Powiedz odpowiedź na głos.
Skorzystaj z siedmiopunktowego planu, ale mów pełnymi zdaniami i własnymi słowami.
Wstęp punkty 1–2
Część zasadnicza punkty 3–6
Zakończenie punkt 7
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
Stoper wypowiedzi
Mów pełnymi zdaniami. Nie czytaj szkicu.
05:00
Trening jednego pytania jawnego: 5 minut. Na egzaminie do 10 minut obejmuje oba monologi łącznie, a rozmowa z komisją trwa do 5 minut.
Etap 7
Sprawdź odpowiedź według kryteriów CKE.
Pytania, które może zadać komisja
Przygotuj krótkie dopowiedzenia.
- Dlaczego wiedza psychologiczna nie pomaga Andrewsowi zrozumieć sytuacji?
- Jak mieszkańcy Warszawy różnią się od bohatera w reakcji na stan wojenny?
- Co zyskuje polski czytelnik dzięki spojrzeniu cudzoziemca?
Trening własnej refleksji: Sformułuj własny wniosek dotyczący tego zagadnienia i uzasadnij go, krótko odwołując się do lektury.
Gotowe? Zapisz wynik ćwiczenia.
Możesz oznaczyć pytanie jako przećwiczone albo zostawić je do powtórki.
Maturalne Słuchowisko
Potrzebujesz pełnego omówienia?
Posłuchaj odpowiedzi w Maturalnym Słuchowisku.
Dalsze przygotowania
Pytania jawne to tylko jedna część matury.
W kompletnym kursie przygotujesz się do całej matury pisemnej — od epok i lektur po notatkę syntetyzującą i wypracowanie.